Keıde amanat uǵymynyń saıası da sıpaty bolýy múmkin. Mysaly, ejelgi rýs knıazi Iаroslav Altyn Orda bıleýshisi Batýǵa baǵynǵannan keıin, tolyq boıusynýdyń belgisi retinde óziniń uly Aleksandrdy amanatqa bergen. Demek amanat uǵymynyń mańyzy óte zor. Basqasyn bylaı qoıǵanda, musylman úmbetiniń qasıetti kitaby Quran-kárimniń «Ahzab» súresi 72-shi aıatynda «Biz amanatty kókterge, jerge jáne taýlarǵa usyndyq. Olar muny qabyldaýdan bas tartty, (jaýapkershiliginen) qoryqty» deıdi.
Osyndaǵy aıat úkiminen qoǵamda amanattyń júgi asa aýyr ekenin, onyń jaýapkershiligi óte qıyn ekenin ańǵaramyz. VII ǵasyrda ómir súrgen ıslam ǵulamalarynyń biri Abdýlla Omar: «Eger sender amanatty saqtaı alsańdar, eki dúnıede eshteme de joǵaltpaısyńdar» dep amanat uǵymynda eki dúnıeniń syıy men syry jatqanyn eskertedi.
Burynǵy ata-babalarymyz amanat uǵymynyń astarynda sarqylmas saýap pen tarqamas jaqsylyq jatqanyn jaqsy bilgen. Tipten sharıǵatta er azamatqa mal-múlki, bala-shaǵasy oǵan amanat delingen. Ataqty shaıyrlarymyz «Allanyń amanatqa bergen múlkin, kezegi kelgen kúni tapsyramyn» dep beker jyrlamaǵan. Sondyqtan da atalarymyz «amanatqa qııanat júrmeıdi» deıtin buljymas qaǵıdany óz ómirlerine temirqazyq etip ustanǵan.
Osy oraıda myna bir oqıǵalardy sózimizge dálel retinde usynbaqpyz. Sonaý noǵaıly dáýirinde ataqty batyr Kegenes Kenjanbaıdyń jan joldasy Aqpanbet batyr azǵyrýshylardyń aldamshy sózine erip ketip, tutas jurttyń búlinip, berik irgeniń sógilýine sebep bolýǵa sál qalady. Ol kezde ulystyń bútindigi batyrlyq pen baılyqtyń qunynan áldeqaıda joǵary eken.
Noǵaıly bıleýshisi Mamaıdyń jarlyǵymen búlikshiler talqandalyp, Aqpanbettiń basy shabylyp, batyrdyń úrim-butaǵy tutqyndalady. Aqpanbet óler aldynda dosy Kenjanbaıǵa kisi shaptyryp, «dosyma amanat jalǵyz ulymdy ajaldan qutqarsyn, urpaǵym úziletin boldy» depti.
Han jasaǵynyń aldynan shyqqan Kenjanbaı Aqpanbettiń jalǵyz ulyna saýǵa suraıdy. Qaharly jasaq basshysy kónbeıdi. Dosynyń óler aldyndaǵy aıtqan amanatyn oryndap, Aqpanbet batyrdy urpaqsyz qaldyrmaý úshin Kenjanbaı óziniń egiz ulynyń syńary úsh jasar Januzaǵyn Aqpanbettiń ulynyń ornyna ólimge berip, dosynyń uly Tastemirdi qutqarǵan eken. Beý, dúnıe-aı!!!
Amanatqa qatysty kelesi bir oqıǵa. Sarysý-Talastyń boıyn jaılaǵan tama elinde Turdybaı, Tańat deıtin aǵaıyndy adamdar ómir súripti. Turdybaı erterek dúnıeden ótken eken. Odan Nuraly deıtin jalǵyz ul qalypty. Turdybaı marqum ólerinde inisi Tańatqa: «Myna, syrqattyń beti jaman, eger de olaı-bulaı bolyp ketsem, ulym Nuraly ózińe amanat, qatarynan kem-qor qylmaı ósir, tútinim óshpesin» dep amanattaıdy.
Arada bir múshelden astam ýaqyt ótkende, dúnıe tóńkerilip, ekinshi dúnıejúzilik soǵys bastalady. El ishindegi jiligi tatıtyn er-azamattar jappaı soǵysqa alynady. Kóppen birge qara qorjynyn arqalap Tańat ta maıdanǵa attanady. Maıdanǵa ketip bara jatyp áıeli Marııamǵa: «Marqum Turdybaı aǵam Nurálini maǵan amanattaǵan edi, ol endi saǵan amanat, birdeńege ushyryp qalmasyn, aǵamnyń tútini óshedi», depti.
Ýaqyt syrǵyp ótip jatty. Soǵysqa ketken Tańattan qara qaǵaz keldi. Marııam belin bekem býyp, óziniń úsh balasymen birge amanat ıesi Nuralyny da qanattyǵa qaqtyrmaı ósirip erjetkizdi. Bir kúni Nuralyny maıdanǵa shaqyrǵan qaǵaz keldi.
Marııam qatty abyrjıdy. Kúıeýiniń amanaty sanasynda jańǵyryp turyp aldy. «...Aǵamnyń tútini óshpesin!». Aqyry Marııam amanat ıesi Nuralyny alyp qap, onyń ornyna jasy áli tolmaǵan óz uly Qydyrálini «Nuraly mynaý» dep maıdanǵa attandyrypty...
Qazir siz ben biz amanattyń qadirin túsinbeı, bilmeı júrgenimiz bolmasa, burynǵylar amanattyń aldynda aryn da, namysyn da, uıatyn da, saltyn da satpaǵan. Amanatqa qyldaı qııanat jasamaǵan. Shyndyǵyna osy kúni biz aqyn Qadyr Myrza Áli aǵamyz aıtqandaı, «Dalanyń shydam-tózimin Darytqan boıǵa alyppyz, Asylyn átteń óziniń, Áli uqpaı júrgen halyqpyz...».
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
